_.

Σπ. Στάλιας, 25 Δεκεμβρίου 2025

Η Ιστορική Παγίδα: Η Εμμονή στην Ορθοδοξία

Στο έργο του «Η Ελλάδα και η οικονομική κρίση του Μεσοπολέμου», ο Mark Mazower τονίζει ότι η ιστορική πορεία του Ελευθερίου Βενιζέλου σημαδεύτηκε από μια τραγική αντίφαση. Ενώ υπήρξε οραματιστής, η δογματική του προσκόλληση σε ξένα πρότυπα οδήγησε σε δύο μεγάλες καταστροφές:

• Η Μικρασιατική Εκστρατεία: Ήταν μία στρατιωτική και πολιτική υπερεπέκταση πέρα από τις πραγματικές δυνατότητες (οικονομικές και διπλωματικές) της χώρας εκείνη τη στιγμή. Ξεπέρασε τις αντοχές της χώρας. Ήταν θέμα χρόνου για να επέλθει η ήττα μετά την απόβαση μας στη Σμύρνη.

• Η «Μάχη της Δραχμής» (1928-1932): Ήταν μια νομισματική υπερεπέκταση, όπου η εμμονή στον Κανόνα του Χρυσού, παρά τις προειδοποιήσεις του Keynes και του Βαβαρέσου και του Διοικητού της Τραπεζης της Αγγλίας, εξάντλησε την εγχώρια οικονομία για να ικανοποιηθούν οι διεθνείς αγορές και οι τράπεζες.

• Και στις δύο περιπτώσεις, η άρνηση για έγκαιρη υποχώρηση οδήγησε σε άτακτη κατάρρευση.

Η Μεγάλη Αφαίμαξη του Σήμερα

Σχεδόν έναν αιώνα μετά, η Ελλάδα του 2025 βρίσκεται σε μια ανάλογη κατάσταση ως χρήστης του Ευρώ. Η ανάλυση των στοιχείων της AMECO/Eurostat και των Sectoral Balances (Godley) αποκαλύπτει μια νέα μορφή «μάχης της δραχμής»:

•Τότε: Η χώρα στύλωνε τα πόδια στον Χρυσό, εξαντλώντας τα αποθέματα των αγροτών.

•Σήμερα: Η χώρα επιτυγχάνει πλεονάσματα και ικανοποιεί τις «ορέξεις των αγορών», ενώ η αποταμίευση των νοικοκυριών έχει βυθιστεί σε αρνητικά επίπεδα (-3%).

•Το Κοινό Σημείο: Και στις δύο περιπτώσεις, η εγχώρια αποταμίευση και η κατανάλωση θυσιάζονται για τη διατήρηση ενός νομίσματος που η χώρα δεν μπορεί να εκδώσει.

Η Έξοδος του 1932: Το Μάθημα της Αυτάρκειας

Όπως σημειώνει ο Mazower, η αναγκαστική εγκατάλειψη του Κανόνα του Χρυσού τον Απρίλιο του 1932 δεν έφερε την καταστροφή, αλλά την αναγέννηση. Η υποτίμηση της δραχμής λειτούργησε ως μέσο για την αυτάρκεια.

•Βιομηχανική Έκρηξη: Η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε κατά 50% μεταξύ 1928 και 1938. Η Ελλάδα άρχισε να παράγει δικά της υφάσματα, λιπάσματα και τρόφιμα. Αυτή η υποκατάσταση των εισαγωγών έδωσε ώθηση στην εγχώρια παραγωγή. Tο κράτος παρέμβαινε παντού, ελέγχοντας τις τιμές και τις εισαγωγές.

•Αγροτική Σιτάρκεια: Η χώρα στράφηκε στην εσωτερική τροφική ασφάλεια.

•Κούρεμα Χρεών: Η σεισάχθεια στους αγρότες απελευθέρωσε την κατανάλωση.

Η Ελλάδα κινήθηκε προς την αυτάρκεια, αποδεικνύοντας ότι η ανάπτυξη είναι εφικτή όταν το νόμισμα υπηρετεί την παραγωγή και όχι το αντίστροφο. Παρά τη δικτατορία, η οικονομία το 1940 ήταν πιο ισορροπημένη δομικά (μικρότερο εξωτερικό έλλειμμα) από ό,τι το 1931, γεγονός που επέτρεψε στη χώρα να αντέξει και να νικήσει ένα Πόλεμο.

Το Αδιέξοδο του 2026.

Σήμερα, η επιστροφή στην αυτάρκεια του ’30 είναι αδύνατη λόγω των κανόνων της Ευρωζώνης. Ωστόσο, η οικονομία χρειάζεται δημοσιονομική επέκταση για να αποκατασταθεί το πλεόνασμα του ιδιωτικού τομέα.

Όταν το 2026 θα στερέψουν οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης, η Ελλάδα θα βρεθεί μπροστά στο ίδιο δίλημμα που αντιμετώπισε ο Βενιζέλος το 1932 και που τελικά το πλήρωσε λόγω της εμμονής του, όπως λόγω της εμμονής του πληρώσαμε και την καταστροφή του 1922.

•Θα συνεχίσει την «αφαίμαξη» των πολιτών για να παραμείνει αρεστή στους οίκους αξιολόγησης και στους Τραπεζίτες;

•Ή θα αναζητήσει τρόπους ενίσχυσης της εγχώριας παραγωγικής βάσης και των μισθών, αναγνωρίζοντας ότι ένα νόμισμα χωρίς κοινωνική ευημερία είναι ένα κενό γράμμα.

Η ανάπτυξη έρχεται όταν το νόμισμα υπηρετεί τους ανθρώπους και την παραγωγή, όχι το αντίστροφο.

Συμπέρασμα

Η ιστορία της Ελλάδας είναι μια διαρκής πάλη ανάμεσα στην ανάγκη για διεθνή αποδοχή (Κανόνας του Χρυσού, Ευρώ) και στην ανάγκη για εγχώρια επιβίωση.

Ο Βενιζέλος πλήρωσε το τίμημα της εμμονής του με δύο καταστροφές. Η σημερινή ηγεσία, αντιμέτωπη με την «αφαίμαξη» των νοικοκυριών, καλείται να μάθει από το 1932: η ανάπτυξη έρχεται όταν το νόμισμα υπηρετεί τους ανθρώπους και την παραγωγή, όχι το αντίστροφο.

Χριστούγεννα σήμερα. Όσο το αρνάκι σιγοψήνεται στη γάστρα, ας θυμόμαστε ότι η πραγματική οικονομία δεν είναι οι αριθμοί της AMECO, αλλά η δυνατότητα κάθε σπιτιού να γεμίζει το τραπέζι του χωρίς να υποθηκεύει το μέλλον του.

Σπύρος Στάλιας, Οικονομολόγος Ph.D